ปราสาทพนมรุ้ง : Prasat Phnom Rung
จรรยา มาณะวิท และ อัจฉรา แข็งสาริกิจ.
เด่นตระหง่านอยู่บนยอดของภูเขาไฟลูกหนึ่ง
คือเทวสถานที่สร้างขึ้นเป็นวิมานของพระศิวะ
ตามคัมภีร์ของศาสนาฮินดูไศวะนิกาย ซึ่งปัจจุบันเป็นที่รู้จักกันดีในชื่อ
ปราสาทหินพนมรุ้ง
 |
| ป้ายอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้ง The Historical Park Label. |
 |
| บันไดต้นทาง The lower stair way. |
ภูมิที่ตั้งของปราสาทหินแห่งนี้บนส่วนยอดสูงสุดของเขาพนมรุ้ง
(๓๘๓ เมตร เหนือระดับน้ำทะเล
ปานกลาง) บวกกับความโอฬารของอาคารสิ่งก่อสร้าง ทำให้ปราสาทดูเด่นสง่ามองจากที่ไกล
เห็นเป็นภาพเหมือนเทพพิมาน ตามคัมภีร์กล่าวว่าอยู่บนเขาไกลาสอันสูงใหญ่
 |
| ทางดำเนินสู่บันไดขึ้นปราสาท Processional way leading to the main sanctuary. |
 |
| พลับพลาที่เรียกว่าโรงช้างเผือก The pavilion know as white elephant house. |
ปราสาทพนมรุ้งหันหน้าสู่ทิศตะวันออก
อันเป็นทิศที่พระอาทิตย์ขึ้น และเป็นทิศแห่งความเจริญ
มีแผนผังเป็นระเบียบได้สัดส่วนสมบูรณ์
ฝีมือก่อสร้างและแกะสลักลวดลายประดับประณีตมาก
แสดงศรัทธาอันสูงส่งของมนุษย์ต่อเทพเจ้า และความยิ่งใหญ่
มากไปด้วยบารมีของผู้สร้าง
 |
| ระเบียงทางเดินรอบพลับพลาด้านตะวันออก Walled gallery surrounding eastern pavilion. |
 |
| พลับพลาที่เรียกว่าโรงช้างเผือก The pavilion know as white elephant house. |
เทวสถานที่เขาพนมรุ้งมีสระน้ำ ๒
แห่งอยู่ด้านหน้าทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของปราสาท
เดิมทีเดียวเป็นแหล่งน้ำธรรมชาติในปล่องภูเขาไฟ แต่ถูกดัดแปลงเป็นแหล่งน้ำอุปโภค
บริโภคของชุมชน
นอกจากทิวทัศน์รอบด้านแล้ว
สิ่งน่าชมที่สำคัญที่สุดที่ทำให้ภูเขาไฟเล็กๆลูกนี้มีความหมาย
ก็คือสิ่งก่อสร้างต่างๆ ที่รวมกันเป็นปราสาท
เรียงรายขึ้นไปจากลาดเขาทางขึ้นไปสู่ความรโหฐาน
ของเทพวิมานแห่งนี้
 |
| สะพานนาคราช First Naga Bridge. |
 |
| สะพานนาคราชเชื่อมระหว่างทางดำเนินกับบันไดขึ้นปราสาท The First Naga Bridge connected the processional way to the upper stair way. |
ชื่อพนมรุ้ง
ปัจจุบัน
“พนมรุ้ง” เป็นชื่อเรียกขานทั้งภูเขาที่ตั้งปราสาทหินขนาดใหญ่
และตัวปราสาท
พนมรุ้ง
ไม่ได้ตั้งชื่อใหม่ แต่มีมาแล้วกว่า ๙๐๐ ปี นามนี้ปรากฏหลักฐานครั้งแรกพร้อมๆ กับการ
สร้างปราสาทหลังแรกๆ บนภูเขาแห่งนี้ พนมรุ้ง
แปลว่า ภูเขาอันกว้างใหญ่ มาจากภาษาเขมร
ปรากฏอยู่ในศิลาจารึกพบที่ปราสาทพนมรุ้งเป็นจารึกอักษรขอม
ภาษาเขมร
 |
| ทางสู่ปราสาท Pathway to the main sanctuary |
 |
| ซุ้มประตูข้างซีกทิศเหนือระเบียงคดด้านทิศตะวันออก หน้าบันสลักภาพการรบระหว่างลิงกับยักษ์ในเรื่องรามเกียรติ์ Side gateway of eastern walled gallery with the lintel of battle scene from Ramayana. |
เทวสถานบนเขาพนมรุ้ง หรือ
พระกัมรเตงชคตแห่งพนมรุ้ง สร้างโดยผู้นับถือลัทธิไศวะนิกาย
โดยเทวสถานหลังแรกๆ สร้างขึ้นโดยสมัยกลางพุทธศตวรรษที่๑๕ และได้บูรณะฟื้นฟูให้เป็นเทวาลัยไศวะนิกาย ในสมัยพระเจ้าราเชนทรวรมันที่ ๒ (พ.ศ. ๑๔๘๗ – ๑๕๑๑)และต่อมาถึงพระเจ้าชัยวรมันที่ ๕ (พ.ศ. ๑๕๑๑ – ๑๕๔๔) แห่งอาณาจักรกัมพูชา ทั้งสองพระองค์เป็นที่นับถือศาสนาฮินดูลัทธิไศวะนิกาย และนิยมประดิษฐานศิวลึงค์ไว้ตามปราสาทต่างๆ มากมาย จารึกพนมรุ้งที่ปรากฏนาม กัมรเตงชคตแห่งพนมรุ้ง ทั้ง ๔ หลัก ก็มีคำหรือข้อความสนับสนุนว่า เทวสถาน “กัมรเตงชคตแห่งพนมรุ้ง” นี้เป็นของลัทธิไศวะนิกาย และกล่าวถึง พระศิวะของพระเจ้าราเชนทรวรมันที่ ๒ “พระองค์ทรงติดต่อกับความจริงคือ พระศิวะจากวัตถุ” (จารึกพนมรุ้ง ๓ : จปท. ๓ : ๒๔๒) ซึ่งหมายความว่า ได้สร้างรูปเคารพแทนองค์ศิวะเทพและรูปที่นิยมสร้างเป็นองค์ประธานในสมัยนั้นคือ ศิวลึงค์นั่นเอง
โดยเทวสถานหลังแรกๆ สร้างขึ้นโดยสมัยกลางพุทธศตวรรษที่๑๕ และได้บูรณะฟื้นฟูให้เป็นเทวาลัยไศวะนิกาย ในสมัยพระเจ้าราเชนทรวรมันที่ ๒ (พ.ศ. ๑๔๘๗ – ๑๕๑๑)และต่อมาถึงพระเจ้าชัยวรมันที่ ๕ (พ.ศ. ๑๕๑๑ – ๑๕๔๔) แห่งอาณาจักรกัมพูชา ทั้งสองพระองค์เป็นที่นับถือศาสนาฮินดูลัทธิไศวะนิกาย และนิยมประดิษฐานศิวลึงค์ไว้ตามปราสาทต่างๆ มากมาย จารึกพนมรุ้งที่ปรากฏนาม กัมรเตงชคตแห่งพนมรุ้ง ทั้ง ๔ หลัก ก็มีคำหรือข้อความสนับสนุนว่า เทวสถาน “กัมรเตงชคตแห่งพนมรุ้ง” นี้เป็นของลัทธิไศวะนิกาย และกล่าวถึง พระศิวะของพระเจ้าราเชนทรวรมันที่ ๒ “พระองค์ทรงติดต่อกับความจริงคือ พระศิวะจากวัตถุ” (จารึกพนมรุ้ง ๓ : จปท. ๓ : ๒๔๒) ซึ่งหมายความว่า ได้สร้างรูปเคารพแทนองค์ศิวะเทพและรูปที่นิยมสร้างเป็นองค์ประธานในสมัยนั้นคือ ศิวลึงค์นั่นเอง
 |
| มุมระเบียงคดด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือ The Northeast walled gallery corner. |
 |
| ระเบียงคดด้านทิศเหนือ The North walled gallery. |
ศิวลึงค์นี้ยังแทนอำนาจของพระมหากษัตริย์
ผู้สร้างและรวมเอาส่วนหนึ่งของพระมหากษัตริย์
ที่ล่วงลับไปแล้วเข้าไว้ในศิวลึงค์
จึงได้นามว่า “กัมรเตงชคต” และเชื่อว่าน่าจะหมายถึง พระเจ้า
ราเชนทรวรมันที่ ๒
เพราะจารึกที่กล่าวถึง “พระกัมรเตงชคต” นั้น
ล้วนสร้างขึ้นในรัชสมัยของพระเจ้า
ชัยวรมันที่ ๕ ซึ่งเป็นพระราชโอรส แต่ได้มีข้อความกล่าวถึง
พระเจ้าราเชนทรวรมันที่ ๒
ความหลายตอนแสดงให้เห็นว่าทรงมีบทบาทในการร่วมสร้างหรืออุปถัมภ์เทวสถานที่
พนมรุ้งแต่มิได้เรียกขานด้วยนาม
“กัมรเตงชคต” เลย จนกระทั่งถึงสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ ๕
จึงได้เรียกขานนามเทวสถานแห่งนี้ว่า “กัมรเตงชคตแห่งพนมรุ้ง” ตามจารึกหลักที่ระบุพ.ศ.
ได้ คือ
พ.ศ. ๑๕๓๒ (พระเจ้าราเชนทรวรมัน
สวรรคต ปี พ.ศ. ๑๕๑๑)
 |
| ระเบียงคดด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือ The Southwest walled gallery |
 |
| ระเบียงคดด้านทิศตะวันตก The west walled gallery |
ด้วยเหตุที่พระเจ้าราเชนวรมันที่ ๒
ได้ทรงสร้างปราสาทและศิวลึงค์เตรียมไว้สำหรับให้
พระองค์ได้เข้าไปรวมอยู่กับเทพเจ้า เมื่อสวรรคตที่นครหลวงในอาณาจักรกัมพูชาคือที่ปราสาท
แปรรูป
ประดิษฐานศิวลึงค์ราเชนทรภัทรเรศวร และราเชนทรวรเมศวร
ซึ่งเป็นพระนามของพระองค์
ผสมกับพระนามของศิวะเทพล้ว เทวสถานที่ทรงสร้างอื่นๆ
จึงอยู่ในชั้นรอง ทรงมอบหมายให้ผู้ปกครองเมืองสร้างและดูแลตามพระบรมราชโองการ
เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งพระราชอำนาจ เมื่อยังทรงมีพระชนม์ชีพและเมื่อเสด็จสวรรคต
ก็กลายเป็นเทวาลัยอันศักดิ์สิทธิ์ประจำถิ่นให้ผู้อยู่เบื้องหลัง
เคารพบูชาสืบต่อมา
 |
| ลวดลายประดับหลังคาระเบียงคด Craving on the roof bar of west gallery. |
 |
| สิงห์ตรงทางขึ้นปราสาทด้านทิศตะวันตก The Lion guardian at the west stair way. |
เทวสถานที่พนมรุ้งจึงได้รับการขนานนามที่มีความหมายถึง พระมหากษัตริย์องค์อุปถัมภก
เทวสถานผู้ล่วงลับ นำมาผสมผสานกับชื่อของชุมชน
หรือชื่อภูเขาในท้องถิ่นที่มีมาแต่เดิม
ทำให้ปรากฏนาม “กัมรเตงชคตแห่งพนมรุ้ง”
ขึ้นในสมัยต่อมา
อย่างไรก็ตามไม่อาจทราบได้ว่า
“พระกัมรเตงชคตแห่งพนมรุ้ง” จะยังใช้เป็นนามเทวสถาน
บนภูเขาแห่งนี้
สืบต่อมาจนถึงสมัยที่มีการฟื้นฟู สร้างปราสาทหินขนาดใหญ่หลังใหม่ขึ้นใน
สมัยพุทธศตวรรษที่ ๑๗ หรือไม่
 |
| ประสาทประธาน มองทางทิศตะวันตก The main sanctuary from the west. |
 |
| ด้านหลังปราสาท ทิศตะวันตกเฉียงใต้ View from the Southwest. |
จารึกพนมรุ้งในศตวรรษที่ ๑๗
มิได้กล่าวถึงชื่อในเทวสถาน หรือกล่าวถึงคำว่า “พระกัมรเตงชคต
แห่งพนมรุ้ง” อีกเลย
มีเพียงข้อความที่กล่าวถึงภูเขาที่ตั้งปราสาท ที่แปลความหมายได้ว่า
ภูเขา
อันกว้างใหญ่ เช่นเดียวกับความหมายของคำว่า พนมรุ้งเท่านั้น
รูปเคารพที่เป็นประธานของ
เทวสถานเชื่อว่ายังคงเป็นศิวลึงค์
เพราะเป็นเทวสถานลัทธิฮินดูไศวะนิกายเหมือนเดิมแต่รูปเคารพ
ที่ป็นประธานนั้นผู้สร้างได้มจุดมุ่งหมายให้เป็นที่รวมวิญญาณแห่งตนเข้ากับเทพเจ้าสูงสุด
คือ ศิวะมหาเทพอย่างแท้จริง
 |
| ยุทธภัณฑ์ หรือการรบระหว่างกองทัพพระรามและกองทัพท้าวราพณาสูร The lintel of battle scene from Ramayana. |
 |
| ปรางประธาน The main sanctuary. |
 |
| ปรางค์น้อย The minor sanctuary of Prang Noi. |
 |
| บรรณาลัย The Library. |
 |
| ทวารบาลเฝ้าวิมานเทพเจ้า Dvarapala guarding the main sanctuary . |
 |
| ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธุ์ ที่ปรางค์ประธาน The lintel depicts Visnu declining on Ananta. |
 |
| ศิวะนาฏราช Dancing Visnu.(upper) |
 |
| ฐานปรางค์อิฐ Remain of two Brick Sanctuaries. |
Prasat Phnom Rung is one of the most
significant ancient monuments of Thailand, Locatedon the top of Phnom Rung hill
near Ta-pek village of Chalermphrakiet district (previously called Nangrong),
Burirum province.
Phnom
Rung Hill is one of the ancient volcanoes in the Lower Northeast region.
The
hill rises over 383 meters above sea level and still has an obvious volcanic
appearance as do its neighbouring peaks such as Khao Kradong and Phu Angkhan.
A
pool was modified for religious functions at the time of the construction of
the
monastery.
Historical Background
The
name “Phnom Rung” which presently refers to both the hill and the monastery was
an ancient name appearing on four stone inscriptions found in the area.
The
stele inscribed in the Khmer language with ancient Khmar characters date to
the
11th century A.D.
HRH
Princess Maha Chakri Sirindhorn has studied and translated the inscriptions
of
Phom Rung and given the meaning of Phnom Rung (a Khmer name) as “broad
mountain”.
Prasat
Phnom Rung was not a palace where the king resided. It was a Hindu monastery.
The sculptural evidence here obviously shows inspiration from Hindu
mythology.
The reliefs adorning the main sanctuary of Prasat Phnom Rung are seen
mainly on
lintels and Brahma, Vishnu and Shiva while those on the antefixes depict
minor
and directional gods in Hinduism. These correspond with the inscription dated
to the 12th century A.D.
found in the area referring to the supremacy of Shiva. The inscription
starts with a hymn to Shiva, followed by the name Pasupata (one of the Saivite
cult). Another inscription mentions the founding of a golden image of Shiva and
VisHnu as the transformation of Shiva.
Consequently, Prasat Phnom Rung is
believed to have been a Saivite monastery. Sivasm is one of two main cults of
Hinduism ; the other being Vishnuism. Inspection
of the scenes from the
Ramayana epic which tells the story of Rama, an incarnation of Vishnu, on the
reliefs at Phnom Rung may lead to controversy, but these reliefs are not
convincing evidence that the temple belongs to Vishnuism.
The
architectural remains in the precinct of Prasat Phnom Rung are many and
varied,
revealing that construction in area spanned several centuries. The earliest is
the brick sanctuary with the characteristic design of colonnettes dated to the
10th century A.D. It was presumably built prior to the installation
of founding inscriptions referring
to the construction of the main sanctuary of
Prasat Phnom Rung and is believed to be
the former shiva shrine. The
construction of the temple on the hilltop required vast man power, it is
assumed that the only ones who could gather such labour assounts of ancient
Khmer give an idea that the Kmer Soverreigns mostly patronized the Saivite
cult.
Even
though the Phnom Rung inscription reveal the beliefs of the people
who had the
monastery constructed, they do not give any account on who was
the builder or when it was built. Therefore art history methodology has been adopted
to study
artistic elements and architectural styles of the Prasat and give a broad idea
of the construction period of the architectural remains in the monatery
complex.
The blic sanctuary dates to the 10th -11th
century A.D. was the earliest structure built
in the area, than the small
sandstone shrine detes to about the 11th century A.D.,
followed by
the main sanctuary with the enclosed galleries of the Angkorean period dated to
the 13th century A.D., which were partially built over the former
structures.
The
quest for the builder of Prasat Phnom Rung leads to a study of the inscriptions
found in the area. One inscription mentions the name Narendraditya, believed to
be
relative of King Suryavarman ll, praises and records him as a powerful chief
who later became a yogi and was accepted as a god at the end of his lifetime.
The story of Narendraditya as it appears on the inscription has convinced
scholars he was the
builder of the main structures at Phnom Rung during the 12th
entury A.D.
ขอบพระคุณข้อมูลจาก
จรรยา มาณะวิท และ อัจฉรา
แข็งสาริกิจ. ปราสาทพนมรุ้ง. โรงพิมพ์วินัย,
บุรีรัมย์ , 2548.
Office of Archaeology. Prasat Phnom Rung.The fine arts
Department. Vinai Printing,Buriram, 2005.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น